SEYSMIK XAVFSIZLIKNI TA’MINLASHDA AHOLINI BARVAQT OGOHLANTIRISHNING INNOVATSION USULLARI
Keywords:
eysmik xavfsizlik, barvaqt ogohlantirish, sun’iy intellekt, GIStizimi, zilzila prognozi, multi-hazard EWS, innovatsion texnologiyalarAbstract
O‘zbekiston Respublikasining seysmik faol zonada joylashganligi sababli zilzila kabi tabiiy favqulodda vaziyatlarda aholini barvaqt ogohlantirish dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Ushbu tezisda sun’iy intellekt (AI) asosidagi zilzila prognozlash, GIS-bazaviy real vaqt monitoring tizimlari, smartfon sensori va mobil ilovalar, shuningdek, multi-hazard early warning tizimlari taklif etilmoqda. 2026-yilda Toshkentda joriy etilgan AI prognozi va UNDP/Green Climate Fund loyihasi doirasidagi GIS-platforma aholini ogohlantirish vaqtini qisqartirib, seysmik xavfsizlikni sezilarli darajada oshirishi isbotlanmoqda. Taklif etilgan yondashuvlar qurbonlar sonini kamaytirish va favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlikni kuchaytirishga xizmat qiladi.References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-144-son Farmoni, 30.05.2022.
2. PQ-161-son Qaror “Bino va inshootlarning zilzilabardoshligini oshirish...”,
2024.
3. Uzbekistan Launches Innovative GIS-Based System to Strengthen Disaster
Risk Reduction. UNDP, 22.01.2026.
4. Creation of an Early Warning System for Strong Earthquakes for the Territory
of Kyrgyzstan and Uzbekistan. Izvestiya, Physics of the Solid Earth, 2025.
5. Uzbekistan Adopts First National Standard for Early Warning Systems. UNDP,
19.08.2025.
6. Enhancing Multi-Hazard Early Warning System. UNDP/Green Climate Fund
loyihasi, 2021–2027.
7. Toshkentoldi hududida kuchli zilzilalar joylarini mashinaviy o‘rganish
algoritmlari asosida aniqlash. ResearchGate, 2026.
8. O‘zMSt 520:2025 “Fuqarolarni muhofaza qilish. Barvaqt ogohlantirish
tizimlari. Umumiy texnik talablar”. 2025.
9. Uzbekistan rolls out UN-backed GIS system for disaster monitoring and
response. Daryo.uz, 25.01.2026.
10. Leaflet: Multi-hazard Early Warning System. UNDP Uzbekistan, 12.01.2026