TIL NAZARIYASI VA ZAMONAVIY TILSHUNOSLIK MASALALARI

Authors

  • Sevara Hamdamova Saidmurodovna Author

Keywords:

til nazariyasi, tilshunoslik, strukturalizm, generativ grammatika, funksional tilshunoslik, kognitiv tilshunoslik, korpus tilshunosligi, sun'iy intellekt, tabiiy tilni qayta ishlash.

Abstract

Ushbu maqolada til nazariyasining shakllanish bosqichlari, uning fan sifatida rivojlanish tarixi va zamonaviy tilshunoslikda dolzarb ahamiyat kasb etayotgan nazariy-metodologik masalalar kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotda strukturaviy, generativ, funksional va kognitiv tilshunoslik yo'nalishlarining paydo bo'lish sabablari, ularning bir-biriga ta'siri hamda o'zaro farqlari yoritiladi. Alohida e'tibor korpus va kompyuter tilshunosligi, sun'iy intellekt texnologiyalarining tabiiy tilni qayta ishlash sohasiga ta'siri, ko'ptillilik, til siyosati va raqamli kommunikatsiya sharoitida tilning o'zgarish dinamikasi kabi masalalarga qaratilgan. Maqola tavsifiy-tahliliy va qiyosiy-tarixiy metodlar asosida yozilgan bo'lib, xulosa qismida zamonaviy tilshunoslik oldida turgan vazifalar va istiqbolli tadqiqot yo'nalishlari belgilab berilgan.

References

[1] Saussure F. de. Course in General Linguistics. — New York: Philosophical Library, 1959. — 240 p.

[2] Chomsky N. Syntactic Structures. — The Hague: Mouton, 1957. — 117 p.

[3] Chomsky N. Aspects of the Theory of Syntax. — Cambridge, MA: MIT Press, 1965. — 251 p.

[4] Chomsky N. The Minimalist Program. — Cambridge, MA: MIT Press, 1995. — 420 p.

[5] Halliday M.A.K. An Introduction to Functional Grammar. — 3rd ed. — London: Arnold, 2004. — 700 p.

[6] Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. — Chicago: University of Chicago Press, 1980. — 242 p.

[7] Langacker R.W. Foundations of Cognitive Grammar. Vol. 1: Theoretical Prerequisites. — Stanford: Stanford University Press, 1987. — 516 p.

[8] Rosch E. Cognitive Representations of Semantic Categories // Journal of Experimental Psychology: General. — 1975. — Vol. 104, No. 3. — P. 192–233.

[9] Trubetzkoy N.S. Grundzüge der Phonologie. — Prague: Travaux du Cercle Linguistique de Prague, 1939. — 271 s.

[10] Jakobson R. Selected Writings. Vol. II: Word and Language. — The Hague: Mouton, 1971. — 752 p.

[11] Bloomfield L. Language. — New York: Henry Holt, 1933. — 566 p.

[12] Hjelmslev L. Prolegomena to a Theory of Language. — Madison: University of Wisconsin Press, 1961. — 144 p.

[13] Austin J.L. How to Do Things with Words. — Oxford: Clarendon Press, 1962. — 168 p.

[14] Searle J.R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. — Cambridge: Cambridge University Press, 1969. — 203 p.

[15] Jurafsky D., Martin J.H. Speech and Language Processing. — 3rd ed. draft. — Stanford: Stanford University, 2023. — 622 p.

[16] Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o'zbek tili. — Toshkent: O'qituvchi, 2006. — 452 b.

[17] Nurmonov A. O'zbek tilshunosligi tarixi. — Toshkent: Sharq, 2002. — 128 b.

[18] Mahmudov N. Til va nutq madaniyati asoslari. — Toshkent: O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati, 2007. — 176 b.

[19] Ashurova D.U., Galiyeva M.R. Cognitive Linguistics. — Tashkent: Tafakkur bo'stoni, 2016. — 200 p.

[20] UNESCO. Atlas of the World's Languages in Danger. — Paris: UNESCO Publishing, 2010. — 215 p.

Published

2026-09-27