CHINGIZ AYTMATOVNING “ASRGA TATIGULIK KUN” ROMANIDAGI FALSAFIY-ESTETIK TALQINLAR VA MANKURTIZM MUAMMOSI

Authors

  • Islomova Farogʻat Author
  • Jumayev Ilhom Author

Keywords:

Chingiz Aytmatov, Asrga tatigulik kun, mankurtizm, Nayman-ona, Yedigey, mifologiya, kosmik parallelizm, Sarozek, ma’naviy meros, ramziylik, insoniyat fojiasi, xotira, tarixiy ildizlar

Abstract

Ushbu maqolada jahon adabiyotining ulkan namoyandasi Chingiz Aytmatovning “Asrga tatigulik kun” romani falsafiy, estetik va ijtimoiy jihatdan chuqur tahlil qilinadi. Asarning yaratilish tarixi, undagi ramziy obrazlar, mifologik qatlam va zamonaviylikning o‘zaro sintezi tadqiq etiladi. Maqolaning asosiy diqqat markazida “mankurtizm” tushunchasi, uning insoniyat ma’naviy tanazzulidagi o‘rni va bugungi kundagi dolzarbligi turadi. Shuningdek, asardagi kosmik jarayonlar va yer ustidagi voqeliklarning parallel tahlili orqali muallifning insoniyat kelajagi borasidagi xavotirlari yoritib beriladi. Romandagi Yedigey obrazi orqali milliy qadriyatlarni saqlab qolish, o‘tmish va kelajak o‘rtasidagi uzviylik masalalari ilmiy dalillar asosida ko‘rib chiqiladi. Mazkur tadqiqot asarning badiiy xususiyatlarini o‘rganish bilan birga, undagi gumanistik g‘oyalarning jahon sivilizatsiyasidagi ahamiyatini ochib berishga xizmat qiladi. Tahlillar jarayonida adabiyotshunoslikning zamonaviy metodlaridan foydalanilgan bo‘lib, asarning kompozitsion qurilishi va janr xususiyatlari ham batafsil yoritilgan.

References

1. Aytmatov Ch. Asrga tatigulik kun (Roman). – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 1982.

2. G‘ofurov I. Mangu qalb: Chingiz Aytmatov hayoti va ijodi haqida. – Toshkent: Sharq, 2003.

3. Shermuhamedov P. Chingiz Aytmatov va o‘zbek adabiyoti. – Toshkent: Fan, 1991.

4. Quronov S. Adabiyotshunoslikka kirish. – Toshkent: Akademnashr, 2011.

5. Karimov N. XX asr o‘zbek adabiyoti manzaralari. – Toshkent: O‘zbekiston, 2008.

6. Aitmatov Ch. The Day Lasts More Than a Hundred Years. Translated by John French. – Indiana University Press, 1988.

7. Korkin V. Cherez 100 let: Dialog s Chingizom Aitmatovym. – Moskva: Pravda, 1989.

8. Laxshin V. Put’ Chingiza Aitmatova. – Moskva: Sovetskiy pisatel, 1982.

9. Raxmonov N. Mif va badiiy matn. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2012.

10. Yo‘ldoshev Q. Yoniq so‘z. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2006.

11. Mirziyoyeva S. Chingiz Aytmatov va o‘zbek madaniyati. – Toshkent, 2018.

12. Gachev G. National Images of the World: Central Asia. – Moscow, 1995.

13. Novikov V. Chingiz Aitmatov: Monography. – Moscow: Khudozhestvennaya literatura, 1985.

14. Sultonova M. Adabiy janrlar va uslublar tahlili. – Toshkent: Universitet, 2015.

15. Zulfiya. Quyoshli qalam (Ch. Aytmatov haqida esse). – Toshkent, 1988.

16. Hamdamov U. Badiiy tafakkur tadriji. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2003.

17. Aitmatov Ch. Kassandra tamg‘asi. – Toshkent: Sharq, 2001.

18. To‘xliyev B. Adabiyot o‘qitish metodikasi. – Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2010.

Published

2026-05-09