XIX ASR OXIRI – XX ASR BOSHLARIDA SHARQIY BUXORODA SAVDO ALOQALARI VA YO‘LLARI
Keywords:
Sharqiy Buxoro, savdo yo‘llari, karvon, eksport, import, statistik tahlil, Buxoro amirligi, Rossiya protektorati, Hisor, savdo aylanmasiAbstract
Ushbu maqolada XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Buxoro amirligining tarkibiy qismi bo‘lgan Sharqiy Buxoro hududidagi savdo aloqalari, karvon yo‘llari va iqtisodiy munosabatlar tahlil qilinadi. Sharqiy Buxoro (Hisor, Ko‘lob, Baljuvon, Qorategin, Darvoz kabi bekliklarni o‘z ichiga olgan) geografik jihatdan noqulay joylashganiga qaramay, mintaqaviy va xalqaro savdoda o‘ziga xos o‘rin tutgan. Maqolada Rossiya imperiyasining protektoratlik davridagi iqtisodiy o‘zgarishlar, Markaziy Osiyo temir yo‘lining qurilishi va uning savdo aylanmasiga ta’siri statistik ma’lumotlar asosida yoritiladi. Shuningdek, eksport va import qilinadigan tovarlar tarkibi, savdo markazlari va bozorlarning rivojlanish dinamikasi o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, XIX asrning 80-90-yillaridan boshlab Sharqiy Buxoro asta-sekin yagona iqtisodiy makonga integratsiyalasha boshlagan, bu esa hududning ijtimoiy-iqtisodiy hayotida tub burilish yasagan. Maqolada keltirilgan raqamlar va jadvallar amirlikning umumiy savdo aylanmasida sharqiy bekliklar ulushini aniqlashga xizmat qiladi.References
1. Alimova R.R. XIX asr ikkinchi yarmi - XX asr boshlarida Sharqiy Buxoro. Toshkent: Fan, 2023. - 120 b.
2. Logofet D.N. Buxarskoye xanstvo pod russkim protektoratom. SPb., 1911. T. I-II.
3. Qobulov E.A. Sharqiy Buxoro tarixi (O‘quv qo‘llanma). Termiz, 2021. - 180 b.
4. Ochildiev F.B. XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Surxon vohasi bekliklarida ijtimoiy-iqtisodiy hayot. Toshkent, 2006. - 115 b.
5. Meyendorf E.K. Puteshestviye iz Orenburga v Buxaru. M.: Nauka, 1975. - 129 b.
6. Maev N.A. Ocherki Buxarskogo xanstva // Materiali dlya statistiki Turkestanskogo kraya. SPb., 1879. - 61 b.
7. Zamonov A.T. Buxoro amirligining tashqi savdo aloqalari tarixi. Toshkent, 2019. - 95 b.
8. Berdiyev A. XVIII-XIX asrlarda Buxoro amirligining Sharq va Rossiya bilan diplomatik hamda savdo-iqtisodiy aloqalari // UZA.uz, 2026.
9. Galkin Col. Brief Military-Statistical Essay on the Bukhara Khanate. SPb., 1894. - 40 b.
10. Allamuratov Sh.A. XIX asr oxiri - XX asr boshlarida Buxoro amirligi iqtisodiy hayotida Amudaryo flotiliyasi // O‘tmishga nazar, 2019. №21. - 65 b.
11. Karmisheva B.X. Ocherki etnicheskoy istorii yujnix rayonov Tadjikistana i Uzbekistana. M.: Nauka, 1976.
12. Xaydarov Z.B. Trading centers of the Bukhara emirate in the second half of the 19th and early 20th centuries. 2023.
13. Ergashev U.K. The Bukhara Emirate: A Historical Overview // Web of Journals, 2024.
14. Raxmatov R.R. XIX – XX asr boshlarida Buxoro amirligining tashqi savdosida afg‘on savdogarlar o‘rni. 2025. - 16 b.
15. Turkestanskiy sbornik. T. 340. SPb., 1883. - 75 b.