QORA KUNGABOQAR PARVARISHIDA QOʻLLANILGAN AGROTEXNOLOGIK TADBIRLAR (SUGʻORILADIGAN TIPIK BOʻZ TUPROQLAR SHAROITIDA)
Keywords:
qora kungaboqar, agrotexnologik tadbirlar, shudgor, ekish sxemasi, sugʻorish rejimi, mineral oʻgʻit, tipik boʻz tuproq, lizimetrAbstract
Ushbu maqolada sugʻoriladigan tipik boʻz tuproqlar sharoitida qora kungaboqar (Tarsan urugʻi) parvarishida qoʻllanilgan agrotexnologik tadbirlar tizimi — asosiy tuproq ishlash, ekish, mineral oʻgʻitlash, sugʻorish, nihollarni siyraklash, qator oralariga ishlov berish va begona oʻtlarga qarshi kurash — 2026-yilda 1,0 × 2,0 m oʻlchamli lizimetrlarda oʻtkazilgan tajriba misolida bayon etilgan. Tadbirlar barcha variantlarda bir xil muddat va sifatda bajarildi: shudgor 28–30 sm chuqurlikda, ekish 70 sm qator oraligʻi bilan 4–5 sm chuqurlikda, sugʻorish oldi tuproq namligi ChDNS ga nisbatan 70–75–70 % tartibida, vegetatsiya davomida 6–7 marta (1–2–2–2 tizimi), azot 3 muddatda (50 : 25 : 25 %) boʻlib berildi. Agrotexnik tadbirlar fonida optimal mineral oʻgʻit meʼyori (N200P140K60) qoʻllanilganda urugʻ hosili 3,12 t/ga, suvdan foydalanish samaradorligi 0,47 kg/m³ ni tashkil etib, oʻgʻitsiz nazoratga nisbatan mos ravishda 1,68 va 1,57 marta yuqori boʻldi. Tadbirlarni vegetatsiya fazalariga bogʻlab bajarish ekinning oʻsishi, barg yuzasi shakllanishi va suv-oziqa resurslaridan unumli foydalanishini taʼminlaydi.References
1. Avliyakulov M.A. The procedure of irrigation and nourishing cotton-plant variety «Bukhoro-102» on takyr soils in southern zones // Oʻzbekiston agrar fani xabarnomasi jurnali. – Toshkent, 2010. – № 1–2 (39–40). – B. 7–13.
2. Ibragimov N.M. Puti povysheniya effektivnosti azotnykh udobreniy na khlopchatnike v usloviyakh oroshaemykh pochv serozemnogo poyasa // Avtoreferat dissertatsii doktora selskokhozyaystvennykh nauk. – Tashkent, 2007. – 27 s.
3. Boltayev S.M., Hayitmurodov A.F. Gʻoʻzani qoʻshqatorlab ekib parvarishlashning afzalligi // Qishloq xoʻjaligida yangi tejamkor agrotexnologiyalarni joriy etish mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi maʼruzalari toʻplami. – Toshkent, 2011. – B. 158.
4. Xasanova F., Karabayev I., Shavkatova Z. Tuproqning suv oʻtkazuvchanligiga yerga turli usulda ishlov berishning taʼsiri // Oʻzbekiston qishloq va suv xoʻjaligi jurnali. – Toshkent, 2020. – № 11. – B. 38–39.
5. Xasanova F., Salomov I. Soyani parvarishlashda asosiy va qator oralariga turli xil ishlov berishning tuproq agrofizik xossalariga taʼsiri // Paxtachilik va donchilik ilmiy-ommabop jurnali. – Toshkent, 2023. – № 3 (12). – B. 80–84.
6. Haydarov A. Ishlov berishning yangi texnologiyasida tuproqning suv oʻtkazuvchanlik xususiyati // Oʻzbekiston paxtachiligini rivojlantirish istiqbollari mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari toʻplami. – Toshkent, 2014. – B. 29–31.
7. Dala tajribalarini oʻtkazish uslublari (uslubiy qoʻllanma). – Toshkent: Oʻzbekiston paxtachilik ilmiy-tadqiqot instituti, 2007. – 148 b.
8. Moyli ekinlar yetishtirish agrotexnologiyasi. – Toshkent: ZiyoNET elektron kutubxonasi nashri, 2018. – 96 b.
9. Ortikov T.K., Muradov Sh.Sh. Kungaboqar oʻsimligining biometrik koʻrsatkichlariga kaliyli oʻgʻitlar shaklining taʼsiri // Agroinnovatsiya jurnali. – Toshkent, 2024. – Vol. 02, Iss. 02. – ISSN 3030-3249.
10. Raxmonova M.U., Qurbonov A.A., Poʻlatov S.M. Mineral oʻgʻitlar qoʻllashning kungaboqar hosildorligini oshirishdagi ahamiyati // European Journal of Interdisciplinary Research and Development. – 2024. – Vol. 32. – P. 1–5.
11. Ahmadjonova G.A., Asatova S.S. Tipik boʻz tuproqlar sharoitida Ecogumin organik oʻgʻiti va maʼdanli oʻgʻitlar meʼyorlarining gʻoʻzaning oʻsishi va rivojlanishiga taʼsiri // Agro kimyo himoya va oʻsimliklar karantini. – Toshkent, 2026. – Vol. 118, № 3. – DOI: 10.63241/AKHVvol118y2026iss3m46.
12. Siddiqov R.I. Kungaboqarning mavjud nav va duragaylarini sugʻoriladigan sharoitda oʻrganish // Oil crops research bulletin. – Toshkent, 2022. – № 2. – B. 24–29.
13. Idrisov X.A. Sugʻoriladigan tipik boʻz tuproqlar sharoitida mosh navlarini oʻrganish // Agro kimyo himoya va oʻsimliklar karantini. – Toshkent, 2022. – № 2. – B. 31–35.
14. Dobermann A. Nutrient use efficiency — measurement and management // IFA International Workshop on Fertilizer Best Management Practices. – Brussels, 2007. – P. 1–28.
15. Yu D., Shi P., Zhang Y., et al. Sunflower response to potassium fertilization and nutrient requirement estimation // Journal of Integrative Agriculture. – 2018. – Vol. 17 (12). – P. 2802–2812.
16. Chen L., Zhang Y., et al. Optimizing water-nitrogen management enhances sunflower productivity and seed quality while mitigating soil nitrogen residues in a cold and arid environment // Plant and Soil. – 2025. – DOI: 10.1007/s11104-025-07597-y.