TA’LIM JARAYONIDA O‘QITUVCHI VA O‘QUVCHI MUNOSABATLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Keywords:
o‘qituvchi–o‘quvchi munosabatlari, innovatsion yondashuv, pedagogik model, hamkorlik, fikr-mulohaza, coaching, refleksiya, tajriba-sinovAbstract
Maqolada oliy ta’limda o‘qituvchi va talaba munosabatlarining sifati hamda uni innovatsion yondashuvlar orqali oshirish imkoniyati o‘rganilgan. Tadqiqotning maqsadi — o‘qituvchi–o‘quvchi munosabatlarini takomillashtirishning pedagogik modelini ishlab chiqish va uning samaradorligini tajriba orqali baholashdan iborat. Tadqiqot 2024–2025-o‘quv yilida Osiyo Xalqaro universiteti pedagogika yo‘nalishining 60 nafar talabasi va 12 nafar o‘qituvchisi ishtirokida o‘tkazildi. Metod sifatida mualliflik anketasi (36 ta tasdiq), suhbat, pedagogik kuzatuv va 14 haftalik tajriba-sinov qo‘llanildi: munosabatlar hamkorlik darajasi, muloqot sifati hamda faollik va motivatsiya mezonlari bo‘yicha baholanib, talabalar 30 nafardan iborat tajriba va nazorat guruhlariga ajratildi. Aniqlovchi bosqichda munosabatlar asosan o‘rta darajada ekani (talabalarning 55,0%) hamda o‘qituvchi va talaba baholari o‘rtasida 0,69 ballik tafovut borligi aniqlandi. Maqsadli, mazmuniy, faoliyatga yo‘naltirilgan, tashkiliy va natijaviy komponentlardan iborat model tajriba guruhida umumiy ko‘rsatkichni 3,14 dan 3,91 ballgacha oshirdi, nazorat guruhida esa u 3,18 dan 3,28 ballgacha o‘zgardi (p < 0,001); yuqori darajadagi talabalar ulushi 16,7% dan 53,3% gacha ko‘paydi. Xulosa: konstruktiv fikr-mulohaza, interfaol metodlar, murabbiylik (coaching) va refleksiyani birlashtirgan model munosabatlar sifatini ishonchli oshiradi va oliy ta’lim muassasalarida qo‘llanishi mumkin.References
1. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2022. – 416 b.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni (O‘RQ-637-son, 2020-yil 23-sentabr).
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son Farmoni bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi”.
4. Roorda D.L., Koomen H.M.Y., Spilt J.L., Oort F.J. The influence of affective teacher–student relationships on students’ school engagement and achievement: a meta-analytic approach // Review of Educational Research. – 2011. – Vol. 81, №4. – P. 493–529. – DOI: 10.3102/0034654311421793.
5. Egamberdiyeva N.M. O‘qituvchi-o‘quvchi munosabatlari psixologiyasi. – Toshkent: Fan, 2021. – 176 b.
6. Karimova M.N. Pedagogik psixologiya. – Toshkent: O‘qituvchi, 2019. – 248 b.
7. Nishonova Z.T. Muloqot psixologiyasi. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. – 188 b.
8. Munavvarov Z.I. Pedagogik muloqot madaniyati. – Toshkent: O‘qituvchi, 2017. – 144 b.
9. Muslimov N.A., Rahimov Z.T. Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyalari. – Toshkent: Sano-standart, 2019. – 164 b.
10. Edmondson A. Psychological safety and learning behavior in work teams // Administrative Science Quarterly. – 1999. – Vol. 44, №2. – P. 350–383. – DOI: 10.2307/2666999.
11. Hattie J., Timperley H. The power of feedback // Review of Educational Research. – 2007. – Vol. 77, №1. – P. 81–112. – DOI: 10.3102/003465430298487.
12. Sharipov Sh.S. Coaching va mentorlik pedagogikada. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. – 148 b.
13. Whitmore J. Coaching for Performance. – London: Nicholas Brealey, 2017.
14. Qodirova F.R. Refleksiv pedagogika: nazariy asoslar. – Toshkent: Ilm-Ziyo, 2019. – 136 b.
15. G‘ulomov A.T. Raqamli ta’lim texnologiyalari. – Toshkent: Fan, 2021. – 176 b.
16. Shoumarov G‘.B. Pedagogik innovatsiyalarga psixologik qarshilik muammosi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2019. – 132 b.
17. Umarov E.U. Ta’lim sifatini baholash mezonlari. – Toshkent: Fan, 2019. – 180 b.