AMUDARYO USTIDAN ROSSIYA IMPERIYASI NAZORATINING O‘RNATILISHI

Authors

  • Nusratova Mohinur Asatullo qizi Author

Keywords:

Amudaryo, Rossiya imperiyasi, Xiva xonligi, Gandimiyon shartnomasi, Amudaryo flotiliyasi, strategik nazorat, Petro-Aleksandrovsk, kema qatnovi, iqtisodiy integratsiya

Abstract

Ushbu maqolada XIX asrning ikkinchi yarmida Rossiya imperiyasining O‘rta Osiyoga yurishi doirasida Amudaryo havzasi ustidan nazorat o‘rnatish jarayonlari tahlil qilingan. Tadqiqotda Amudaryoning strategik ahamiyati, xususan, daryoning transport va logistika imkoniyatlari hamda harbiy flotiliyaning shakllanish bosqichlari ko‘rib chiqilgan. 1873-yilgi Xiva yurishi va undan keyin imzolangan Gandimiyon shartnomasining huquqiy va iqtisodiy oqibatlari statistik ma’lumotlar asosida yoritilgan. Shuningdek, Rossiya imperiyasi tomonidan daryo bo‘yida qurilgan harbiy istehkomlar va Petro-Aleksandrovsk portining shakllanishi, Amudaryo flotiliyasining yuk tashish hajmi hamda mintaqaviy savdodagi o‘rni o‘rganilgan. Maqolada daryo nazoratining o‘rnatilishi nafaqat harbiy g‘alaba, balki mintaqani Rossiya iqtisodiy tizimiga integratsiya qilishning muhim vositasi bo‘lganligi isbotlangan. Amudaryo orqali amalga oshirilgan eksport va import operatsiyalari, daryo transportining rivojlanish dinamikasi va bu jarayonning mahalliy aholi hayotiga ta’siri arxiv hujjatlari va davriy matbuot ma’lumotlari asosida tahlil etilgan

References

1. Terentyev M.A. Istoriya zavoyevaniya Sredney Azii. – SPb., 1906. – T. 2. [1

45 b]

2. Xalfin N.A. Prisoyedineniye Sredney Azii k Rossii (60-90-ye godi XIX v.). – M.: Nauka, 1965. [2

67 b]

3. Bobobekov H.N. Qo‘qon tarixi. – T.: Fan, 1996.

4. Vohidov Sh.X. Turkiston xonliklari tarixshunosligi. – T.: Toshkent islom universiteti, 2010. [4

112 b]

5. Morrison A. Russian Rule in Samarkand 1868-1910. – Oxford University Press, 2008. [5

77 b]

6. Shcheglovatix O.P. Vodniy transport Sredney Azii v konse XIX – nachale XX vv. – Tashkent, 1954.

7. Gulyamov Ya.G. Istoriya orosheniya Xorezma s drevneyshix vremen do nashix dney. – Tashkent, 1957. [7

88 b]

8. Nabiyev R.N. Iz istorii Kokandskogo xanstva. – Tashkent: Fan, 1973. [8

110 b]

9. Becker S. Russia’s Protectorates in Central Asia: Bukhara and Khiva, 1865-1924. – London, 2004.

10. Pierce R. Russian Central Asia, 1867-1917: A Study in Colonial Rule. – Berkeley, 1960. [10

23 b]

11. Ziyo A. O‘zbekiston davlatchiligi tarixi. – T.: Sharq, 2000. [11

204 b]

12. Allworth E. Central Asia: 130 Years of Russian Dominance. – Duke University Press, 1994. [12

154 b]

13. Turkestanskiy sbornik. Tom 45, 1888 g.

14. Ivanov P.P. Ocherki po istorii Sredney Azii. – M., 1958. [14

92 b]

15. O‘zbekiston Milliy arxivi, I-1 fond, 1-ro‘yxat, 245-ish.

Published

2026-07-16