AMUDARYO DELTASI GEOTIZIMLARINING GEOEKOLOGIK HOLATI
Keywords:
Amudaryo deltasi, geotizim, geoekologik holat, Orolbo‘yi, cho‘llanish, tuproq sho‘rlanishi, to‘qay ekotizimlari, suv-botqoq hududlari, masofadan zondlash, landshaft degradatsiyasi, ekologik monitoring.Abstract
Mazkur tezisda Amudaryo deltasi geotizimlarining zamonaviy geoekologik holati, tabiiy-geografik xususiyatlari hamda ularning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi tabiiy va antropogen omillar tahlil qilinadi. Orol dengizi sathining pasayishi, daryo oqimining hududiy qayta taqsimlanishi, gidrologik rejimning o‘zgarishi, tuproqlarning sho‘rlanishi, o‘simlik qoplamining degradatsiyasi va cho‘llanish jarayonlarining rivojlanishi deltaning geoekologik barqarorligiga ta’sir ko‘rsatuvchi muhim omillar sifatida yoritiladi. Shuningdek, masofadan zondlash ma’lumotlari, geografik axborot tizimlari (GAT), landshaft tahlili va gidroekologik monitoringdan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Ilmiy adabiyotlar tahlili asosida delta geotizimlarining holatini yaxshilash, suv-botqoq hududlarini saqlash, to‘qay ekotizimlarini tiklash hamda degradatsiyaga uchragan yerlarni ekologik-meliorativ jihatdan barqarorlashtirishga doir tavsiyalar ishlab chiqiladi.References
1. Jiang, L., Jiapaer, G., Bao, A., Guo, H., Ndayisaba, F. Assessing land degradation and quantifying its drivers in the Amudarya River delta. Ecological Indicators, 2019, 107, 105595. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2019.105595
2. Zan, C., Liu, T., Huang, Y., Bao, A., Yan, Y., Ling, Y., Wang, Z., Duan, Y. Spatial and temporal variation and driving factors of wetland in the Amu Darya River Delta, Central Asia. Ecological Indicators, 2022, 139, 108898. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2022.108898
3. Chichasov, G. N. va boshqalar. Forecasting changes of arid geosystems under ecological destabilizing conditions in the Aral Sea region. Journal of Geographical Sciences / tegishli ilmiy nashr ma’lumotlarini asl maqola asosida aniqlashtirish lozim. https://doi.org/10.3724/SP.J.1246.2014.02016
4. Novikova, N. M., Kuz’mina, Zh. V., Mamutov, N. Desertification of the Amu Darya River Delta and Vegetation Dynamics in the Conditions of the Aral Sea Crisis. Arid Ecosystems, 2023. Nashrning jild, son va sahifa ma’lumotlarini bibliografik bazadan aniqlashtirish lozim.
5. Bobomurodov, Sh., Ramazonov, B. Soils of the former “living” Amudarya Delta and measures to improve their ecological-meliorative state. O‘zbekiston Milliy universiteti xabarlari. Tabiiy fanlar, 2023, 3.1.1-son. https://journals.nuu.uz/index.php/actanuuz/article/view/14231
6. Micklin, P. The Aral Sea Disaster. Annual Review of Earth and Planetary Sciences, 2007, 35, 47–72. https://doi.org/10.1146/annurev.earth.35.031306.140120