XIX ASR OXIRI – XX ASR BOSHLARIDA SHARQIY BUXORODA HUNARMANDCHILIK VA ILK SANOAT ISHXONALARINING TASHKIL TOPISHI
Keywords:
Sharqiy Buxoro, Buxoro amirligi, hunarmandchilik, sanoat, kapitalizm, to'qimachilik, Hisor, paxta tozalash, iqtisodiy tarix, Rossiya kapitaliAbstract
Ushbu maqolada XIX asrning oxiri va XX asrning boshlarida Buxoro amirligining tarkibiy qismi bo'lgan Sharqiy Buxoro hududidagi iqtisodiy o'zgarishlar, xususan, hunarmandchilikning holati va ilk sanoat korxonalarining shakllanish jarayonlari tadqiq etiladi. Tadqiqot davomida Hisor, Ko'lob, Qorg'ontepa va Baljuvon kabi bekliklarda an'anaviy hunarmandchilik turlarining (to'qimachilik, kulolchilik, temirchilik) rivojlanish dinamikasi statistik ma'lumotlar asosida tahlil qilingan. Shuningdek, Rossiya imperiyasi kapitalining mintaqaga kirib kelishi natijasida tashkil etilgan paxta tozalash zavodlari, konchilik korxonalari va boshqa sanoat ob'ektlarining ijtimoiy-iqtisodiy hayotga ta'siri yoritilgan. Maqolada arxiv hujjatlari va davr matbuoti ma'lumotlariga tayanib, Sharqiy Buxoroning xomashyo bazasidan sanoatlashgan hududga aylanishining dastlabki bosqichlari ko'rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, an'anaviy ishlab chiqarishning inqirozi va yangi iqtisodiy munosabatlarning shakllanishi o'rtasidagi ziddiyatli jarayonlar mintaqaning keyingi rivojlanishiga asos bo'lgan. Hunarmandchilikning ixtisoslashuvi va bozor munosabatlarining chuqurlashishi mahalliy aholining ijtimoiy tarkibida ham o'zgarishlarga olib kelganligi isbotlangan.References
1. Logofet D.N. Buxoro xonligi Rossiya himoyasi ostida. – Toshkent: Fan, 1911. – 156 b.
2. Iskandarov B.I. Sharqiy Buxoro XIX asr oxiri va XX asr boshida. – Dushanbe: Donish, 1963. – 210 b.
3. Muxtorov A.M. Hisor: Tarixiy ocherk. – Dushanbe: Adib, 1995. – 120 b.
4. Nabiyeva G. Buxoro amirligida sanoat rivoji (XIX-XX asrlar). – Toshkent: Universitet, 2004. – 188 b.
5. Pirumshoev X. Tojikiston Rossiya bilan munosabatlar tarixidan. – Dushanbe: Maorif, 2000. – 312 b.
6. Gafurov B. Tojiklar. Ikkinchi kitob. – Toshkent: Sharq, 1994. – 450 b.
7. Ivanov P.P. Markaziy Osiyo tarixi bo'yicha ocherklar. – Moskva: IVL, 1958. – 260 b.
8. Rempel L.I. Buxoro hunarmandchiligi haqida. – Toshkent: Adabiyot, 1982. – 140 b.
9. Suhareva O.A. Buxoro shahri XIX asr oxiri – XX asr boshida. – Moskva: Nauka, 1966. – 300 b.
10. Tukhtametov T.G. Rossiya va Buxoro (1895-1917). – Moskva: Nauka, 1966. – 180 b.
11. Masalskiy V.I. Turkiston o'lkasi. – SPb.: Devrien, 1913. – 412 b.
12. Arxiv hujjatlari to'plami. Buxoro amirligi moliya tizimi. – Toshkent: Markaziy Arxiv, 1955. – 220 b.
13. Karimov Sh. Buxoro amirligining ijtimoiy-iqtisodiy hayoti. – Buxoro: Nashr, 2010. – 165 b.
14. Ziyaev X. Markaziy Osiyo va Rossiya iqtisodiy aloqalari. – Toshkent: Fan, 1983. – 240 b.
15. Yusupov Sh. Sharqiy Buxoro bekliklari tarixi. – Dushanbe: Irfon, 1986. – 190 b.