L-TRYPTOPHAN, L-PHENYLALANINE VA DL-TYROSINE ISHTIROKIDAGI 3D-METALLAR KOORDINATSION BIRIKMALARINI SHAKLLANTIRISH VA KRISTALLANISH IMKONIYATLARINI O‘RGANISH
Keywords:
L-tryptophan, L-phenylalanine, DL-tyrosine, 3d-metallar, koordinatsion birikma, kompleks hosil bo‘lish, kristallanish, metall–ligand o‘zaro ta’siri, aminokislota, kristall tuzilmaAbstract
Ushbu tezisda L-tryptophan, L-phenylalanine va DL-tyrosine aminokislotalari asosida 3d-o‘tish metallari bilan koordinatsion birikmalar shakllantirish va ularning kristallanish imkoniyatlarini o‘rganish masalasi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotning ilmiy dolzarbligi aminokislotalarning biologik ligand sifatidagi xususiyatlari, metall ionlari bilan kompleks hosil qilish qobiliyati hamda ularning kristall muhitida tartibli supramolekulyar tuzilmalar hosil qilish imkoniyati bilan belgilanadi. Tanlangan ligandlarning strukturaviy farqi, xususan, L-tryptophan tarkibidagi indol guruhi, L-phenylalanine tarkibidagi fenil guruhi va DL-tyrosine tarkibidagi fenolik gidroksil guruhi metall–ligand o‘zaro ta’sirining xususiyatlarini farqlashi mumkin. Tadqiqotda Cu(II), Ni(II), Co(II), Mn(II), Zn(II) va Fe(II/III) ionlari potensial koordinatsion markazlar sifatida qaraladi. Kompleks hosil bo‘lishiga pH, metall:ligand nisbati, erituvchi tabiati, harorat, konsentratsiya va kristallanish kinetikasi kabi omillarning ta’siri baholanadi. Kristallangan mahsulotlarni FTIR, UV–Vis, termik tahlil, kukunli rentgen-difraksion tahlil va imkon qadar yagona kristall rentgen-strukturaviy tahlil yordamida tavsiflash taklif etiladi. Tadqiqotning asosiy natijasi sifatida ushbu uch aminokislotaning 3d-metallar bilan koordinatsiyalanish xususiyatlari va kristallanishga moyilligini qiyosiy baholash ko‘zda tutiladi.References
1 Shimazaki, Y., Takani, M., Yamauchi, O. Metal complexes of amino acids and amino acid side chain groups. Structures and properties. Dalton Transactions, 2009, 7854–7869. DOI: 10.1039/B905871K.
2 Remko, M., Fitz, D., Broer, R. Effect of metal ions (Ni2+, Cu2+ and Zn2+) and water coordination on the structure of L-phenylalanine, L-tyrosine, L-tryptophan and their zwitterionic forms. Journal of Molecular Modeling, 2011, 17, 3117–3128. DOI: 10.1007/s00894-011-1000-0.
3 Görbitz, C. H. Crystal structures of amino acids: from bond lengths in glycine to metal complexes and high-pressure polymorphs. Crystallography Reviews, 2015, 21(3). DOI: 10.1080/0889311X.2014.964229.
4 Titova, Y. Transition Metal Complexes with Amino Acids, Peptides and Carbohydrates in Catalytic Asymmetric Synthesis: A Short Review. Processes, 2024, 12(1), 214. DOI: 10.3390/pr12010214.
5 Subramaniyam, V., Ravi, P. V., Pichumani, M. Structure coordination of solitary amino acids as ligands in metal-organic frameworks (MOFs): A comprehensive review. Journal of Molecular Structure, 2022, 1251, 131931. DOI: 10.1016/j.molstruc.2021.131931.
6 Remelli, M., Nurchi, V. M., Lachowicz, J. I., Medici, S., Zoroddu, M. A., Peana, M. Competition between Cd(II) and other divalent transition metal ions during complex formation with amino acids, peptides, and chelating agents. Coordination Chemistry Reviews, 2016, 327–328, 55–69. DOI: 10.1016/j.ccr.2016.07.004.
7 Biancalana, L., Bortoluzzi, M., Ferretti, E., Hayatifar, M., Marchetti, F., Pampaloni, G., Zacchini, S. The reactions of α-amino acids and α-amino acid esters with high valent transition metal halides: synthesis of coordination complexes, activation processes and stabilization of α-ammonium acylchloride cations. RSC Advances, 2017, 7, 10158–10174. DOI: 10.1039/C7RA00073A.
8 Okabe, N., Hokaze, M. Crystal Structure of the Copper(II) Chloride Complex of 3,5-Diiodo-L-tyrosine. Chemical and Pharmaceutical Bulletin, 1993, 41(3), 605–607. DOI: 10.1248/cpb.41.605.
9 A rare diiodo-L-tyrosine copper(II) complexes – Crystal and molecular structure of materials stabilized by weak interactions. Polyhedron, 2022, 219, 115780. DOI: 10.1016/j.poly.2022.115780.
10 α-Amino acids: Natural and artificial building blocks for discrete polymetallic clusters. Polyhedron, 2018, 151, 1–32. DOI: 10.1016/j.poly.2018.05.005.