1973-YILGI CHILI HARBIY TO'NTARISHI: ICHKI IQTISODIY INQIROZ VA SOVUQ URUSH GEOSIYOSIY RAQOBATI KESISHGAN NUQTA
Keywords:
harbiy to'ntarish, sotsializm, neoliberalizm, Sovuq urush, inflyatsiya, geosiyosat, pul emissiyasi, defolt, Pinochet, AllendeAbstract
Mazkur maqolada 1973-yil 11-sentabrda Chilida sodir bo'lgan harbiy to'ntarishning siyosiy, iqtisodiy va xalqaro omillari keng tahlil qilinadi. Sotsialist prezident Salvador Allende hukmronligi davrida amalga oshirilgan iqtisodiy islohotlar, ularning makroiqtisodiy oqibatlari hamda Sovuq urush sharoitida AQSh va SSSR o'rtasidagi geosiyosiy raqobat kontekstida yuzaga kelgan inqiroz ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, general Augusto Pinochet boshchiligidagi harbiy rejimning siyosiy xususiyatlari va uning tarixiy bahosi ilmiy asosda yoritiladi. Maqolada iqtisodiy beqarorlik, tashqi aralashuv va harbiy to‘ntarish o‘rtasidagi sabab-oqibat bog'liqligi kompleks metodologiya asosida o'rganiladi.References
1973-yilgi Chili harbiy to'ntarishi ichki iqtisodiy beqarorlik, siyosiy polarizatsiya
va global geosiyosiy raqobatning murakkab kesishuvida yuzaga kelgan ko'p qirrali
tarixiy hodisadir. Allende tajribasi davlat tomonidan boshqariladigan sotsialistik
modelning bozor mexanizmlari bilan muvozanatsiz qo'llanilishi qanday makroiqtisodiy
inqirozga olib kelishini ko'rsatdi. Ish haqlari va ijtimoiy xarajatlarning ishlab chiqarish
samaradorligidan ustun o'sishi, pul emissiyasi orqali moliyalashtirish va narxlarni
sun'iy ravishda muzlatish – bu siyosatlar to'lqin-to'lqin iqtisodiy inqirozga olib
keldi.Pinochet davri esa iqtisodiy liberalizatsiya va siyosiy repressiya o'rtasidagi
murakkab va ziddiyatli bog'liqlikni namoyon etdi. "Chikagolik yigitlar" tajribasi
iqtisodiy jihatdan muvaffaqiyatli bo'lgan bo'lsa-da, bu muvaffaqiyat demokratiya va
inson huquqlarini toptalishi evaziga qo'lga kiritildi.Chili tajribasi xalqaro munosabatlar
nazariyasida bir qancha muhim masalalarni ochib beradi: kichik davlatlarning Sovuq
urushdagi geosiyosiy zaifligi
iqtisodiy model tanlovining siyosiy barqarorlikka ta'siri
tashqi aralashuv va suverenitet masalasi
hamda tarixiy xotira va siyosiy legitimlik
muammolari.
Shunday qilib, 1973-yil voqealari nafaqat Chili, balki butun Lotin Amerikasi
tarixida ideologik qarama-qarshiliklar va global kuchlar siyosatining yorqin namunasi
bo'lib qolmoqda.