REFLEKSIV KOMPETENSIYANING XORIJIY VA OʻZBEK TAʼLIM TAJRIBASIDA TUTGAN OʻRNI
Keywords:
refleksiv kompetensiya, kasbiy standart, malaka talablari, qiyosiy tahlil, xorijiy tajriba, oʻqituvchi tayyorlash, oʻzini oʻzi rivojlantirishAbstract
Maqolada refleksiv kompetensiyaning xorijiy mamlakatlar va Oʻzbekiston oliy pedagogik taʼlimi meʼyoriy hujjatlarida tutgan oʻrni qiyosiy tahlil qilingan. Buyuk Britaniya, AQSH, Avstraliya, Finlyandiya, Yevropa Ittifoqi va Rossiya Federatsiyasining oʻqituvchi kasbiy standartlari hamda taʼlim standartlarida refleksiyaning qanday ifodalanishi oʻrganildi. Tahlil natijasida xorijiy standartlarda refleksiya oʻqituvchi faoliyatining aniq koʻrsatkichi sifatida belgilangani, milliy meʼyoriy hujjatlarda esa u faqat umumiy «oʻzini oʻzi rivojlantirish» kompetensiyasi tarkibida bilvosita aks etgani aniqlandi. Xorijiy tajribadan milliy malaka talablariga moslashtirish mumkin boʻlgan yondashuvlar asoslandi.References
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi «Oʻzbekiston Respublikasi oliy taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida»gi PF-5847-son Farmoni. – lex.uz/docs/-4545884.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 31-dekabrdagi 824-son qarori. Ilova: «Oliy taʼlim muassasalarida oʻquv jarayoniga kredit-modul tizimini joriy etish tartibi toʻgʻrisida Nizom». – lex.uz/docs/-5193564.
3. Council Recommendation of 22 May 2018 on Key Competences for Lifelong Learning. – Brussels: Council of the European Union, 2018. – URL: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9009-2018-INIT/en/pdf.
4. Department for Education. Teachers’ Standards: Guidance for School Leaders, School Staff and Governing Bodies. – London: DfE, 2011. – URL: https://www.gov.uk/government/publications/teachers-standards.
5. Council of Chief State School Officers. InTASC Model Core Teaching Standards and Learning Progressions for Teachers 1.0. – Washington, DC: CCSSO, 2013. – URL: https://www.pnw.edu/education-counseling/wp-content/uploads/sites/58/2020/07/InTASC_Standard_9-ADA.pdf.
6. Australian Institute for Teaching and School Leadership. Australian Professional Standards for Teachers. – Melbourne: AITSL, 2011. – URL: https://cdn.qct.edu.au/pdf/QCT_AustProfStandards.pdf.
7. Sahlberg P. Finnish Lessons: What Can the World Learn from Educational Change in Finland? – New York: Teachers College Press, 2011. – 167 p.
8. Maaranen K., Eklund G., Aspfors J. Master’s thesis as part of research-based teacher education in Finland: Case study of two programs // NoAD. – 2026. – DOI: 10.57126/noad.2026.64519.
9. Федеральный государственный образовательный стандарт высшего образования – бакалавриат по направлению подготовки 44.03.01 Педагогическое образование (приказ Минобрнауки России от 22.02.2018 № 121)
Образовательная программа 44.04.01 Педагогическое образование. – Казань: КФУ. – URL: https://kpfu.ru/pdf/portal/oop/317562.pdf.
10. Oʻz DSt 3556:2021 «Oliy taʼlimning davlat standarti. Asosiy qoidalar» (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirining 2021-yil 19-oktabrdagi 35-2021-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan). – jdpu.uz.
11. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 6-apreldagi «Umumiy oʻrta va oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimining davlat taʼlim standartlarini tasdiqlash toʻgʻrisida»gi 187-son qarori. – lex.uz/docs/-3153714.
12. Xalikov A.A. Boʻlajak oʻqituvchilarda refleksiv kompetentlikni shakllantirish // Ilmiy maqola. – DOI: 10.5281/zenodo.7454785.
13. Akbarova G.S. Refleksiv kompetensiya tushunchasining pedagogik va psixologik asoslari // Pedagogs International Research Journal.
14. Ушакова Е.Л. Педагогические условия формирования рефлексивной компетенции будущих учителей как средства разрешения профессионально-педагогических ситуаций: дис. ... канд. пед. наук: 13.00.08. – Липецк, 2013. – 209 с.
15. Muslimov N.A. va boshq. Pedagogik kompetentlik va kreativlik asoslari. – Toshkent: Sano-standart, 2015.
16. Tight M. Reflection: an assessment and critique of a pervasive trend in higher education // Higher Education Pedagogies. – 2023. – Vol. 8, No. 1. – DOI: 10.1080/21568235.2023.2193345.
17. Кушеверская Ю.В. Формирование рефлексивной компетентности студентов в образовательном процессе педагогического колледжа: дис. ... канд. пед. наук: 13.00.08. – Петрозаводск, 2007. – 190 с.