ODDIY ZIRA (CUMINUM CYMINUM L.) O'SIMLIGINING EKOLOGIK MOSLANISH MEXANIZMLARI ECOLOGICAL ADAPTATION MECHANISMS OF CUMIN (CUMINUM CYMINUM L.)
Keywords:
Cuminum cyminum, ekologik moslanish, qurg'oqchilik, sho'rlanish, prolin, antioksidant fermentlar, efir moyi, iqlim o'zgarishi.Abstract
Ushbu tezis Cuminum cyminum L. (oddiy zira) o'simligining abiotik stress omillari — qurg'oqchilik, tuproq sho'rlanishi va yuqori harorat — ta'siriga nisbatan ekologik moslanish mexanizmlarini umumlashtiradi. Turning quruq va yarim quruq mintaqalarda yetishtirishga moslashuvini ta'minlovchi fiziologik, biokimyoviy va molekulyar mexanizmlar: prolin to'planishi, antioksidant fermentlar faolligining oshishi, osmotik muvozanat, ikkilamchi metabolitlar sintezining ko'payishi va stomatal tartibga solish jarayonlari muhokama qilinadi. Ushbu mexanizmlarni tushunish iqlim o'zgarishi sharoitida C. cyminum yetishtirishni optimallashtirish va chidamli navlar seleksiyasi uchun ilmiy asos yaratadi.References
1. Allaq, A.A., Sidik, N.J., Abdul-Aziz, A., Ahmed, I.A. (2020). Cumin (Cuminum
cyminum L.): A review of its ethnopharmacology, phytochemistry. Biomedical
Research Journal, 7(9), 4016–4021.
2. Ameri Bafqi, M.E., Omidi, H., Naji, A.M., Bostani, A. (2025). Modulation of yield
and physiological attributes of cumin (Cuminum cyminum L.) by silicon dioxide
nanoparticles under varying drought stresses. Acta Agriculturae Slovenica, 121(1).
https://doi.org/10.14720/aas.2025.121.1.23310
3. Amooaghaie, R. et al. (2026). The biostimulatory effect of microalgae extracts
upgrades salt tolerance and antioxidant capacity in flowers and shoots of Cuminum
cyminum L. Scientific Reports, 16, 2108. https://doi.org/10.1038/s41598-026-
35407-7
4. Mortazavian, S.M.M., Arshadi Bidgoli, M. (2025). Enhancing drought tolerance in
cumin through physiological and genetic insights from a synthetic variety.
Scientific Reports, 15, 10267. https://doi.org/10.1038/s41598-025-95293-3
5. Mortazavian, S.M.M. et al. (2025). Polycross breeding enhances cumin quality and
drought tolerance for sustainable agriculture. Scientific Reports, 15, 18542.
https://doi.org/10.1038/s41598-025-03668-3
6. Noori, H., Moosavi, S.G., Seghatoleslami, M.J., Fazeli Rostampour, M. (2022).
Morpho-physiological and yield responses of cumin (Cuminum cyminum L.) to the application of growth regulators under drought stress. Iranian Journal of Plant
Physiology, 12(1), 4013–4025. https://doi.org/10.30495/ijpp.2022.689076
7. Sato, H., Mizoi, J., Shinozaki, K., Yamaguchi-Shinozaki, K. (2024). Complex plant
responses to drought and heat stress under climate change. The Plant Journal,
117(6), 1792–1816. https://doi.org/10.1111/tpj.16612
8. Yadav, S.K. et al. (2016). In planta transformed cumin (Cuminum cyminum L.)
plants, overexpressing the SbNHX1 gene showed enhanced salt endurance.
Frontiers in Plant Science, 7, 718. https://doi.org/10.3389/fpls.2016.00718