DAVLAT XIZMATINI ISLOH QILISHDA “RAQAMLI MERITOKRATIYA” MODELINING O’ZIGA XOS HUSUSIYATI
Keywords:
meritokratiya, raqamli boshqaruv, davlat xizmati, byurokratiya, davlat salohiyati, algoritmik regulyatsiya, elektron hukumat, institutsional islohotAbstract
. Ushbu maqolada davlat xizmati islohotlarining zamonaviy bosqichida ikki institutsional tamoyil – meritokratiya va raqamlashtirishning o‘zaro integratsiyasi natijasida shakllanayotgan yangi boshqaruv modeli, ya’ni “raqamli meritokratiya” nazariy va qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Maqolada raqamli texnologiyalar meritokratik tamoyilni yangidan ixtiro qilmasdan, balki uning klassik (vebercha) shaklidagi nuqsonlar, xususan, subyektivizm, qarorlarning noshaffofligi, klientelizm (homiy-mijoz) tarmoqlari va kadr tanloviga siyosiy aralashuvni institutsional darajada cheklash imkonini beruvchi texnologik infratuzilma vazifasini bajarishini asoslaydi. Singapur, Estoniya va Janubiy Koreya tajribalari qiyosiyinstitutsional metod asosida o‘rganilib, O‘zbekistonning 2023–2026-yillardagi davlat xizmati va raqamli boshqaruv islohotlari kontekstida “raqamli meritokratiya” modelining qo‘llanish chegaralari hamda xatarlari (algoritmik diskretsiya, raqamli tengsizlik, texnokratiya inqirozi) tahlil qilinadi.References
1. Max Weber, Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology, ed. Guenther Roth and Claus Wittich (Berkeley: University of California Press, 1978), 217–26.
2. Michael Young, The Rise of the Meritocracy, 1870–2033 (London: Thames and Hudson, 1958), 11–15.
3. Weber, Economy and Society, 956–58.
4. Francis Fukuyama, Political Order and Political Decay: From the Industrial Revolution to the Globalization of Democracy (New York: Farrar, Straus and Giroux, 2014), 52–62.
5. Christopher Hood, “A Public Management for All Seasons?,” Public Administration 69, no. 1 (1991): 3–19, https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x.
6. Karen Yeung, “Algorithmic Regulation: A Critical Interrogation,” Regulation & Governance 12, no. 4 (2018): 505–23, https://doi.org/10.1111/rego.12158.
7. Virginia Eubanks, Automating Inequality: How High-Tech Tools Profile, Police, and Punish the Poor (New York: St. Martin’s Press, 2018), 178–84.
8. Daniel A. Bell, ed., “Political Meritocracy in Singapore,” in The East Asian Challenge for Democracy: Political Meritocracy in Comparative Perspective (Cambridge: Cambridge University Press, 2013), 288–313, https://doi.org/10.1017/CBO9781139814850.014.
9. Kenneth Paul Tan, “Meritocracy and Elitism in a Global City: Ideological Shifts in Singapore,” International Political Science Review 29, no. 1 (2008): 7–27, https://doi.org/10.1177/0192512107083445.
10. David Seth Jones, “Governance and Meritocracy: A Study of Policy Implementation in Singapore,” in The Role of the Public Bureaucracy in Policy Implementation in Five ASEAN Countries, ed. Jon S. T. Quah (Cambridge: Cambridge University Press, 2016), 297–369.
11. Rainer Kattel and Ines Mergel, “Estonia’s Digital Transformation: Mission Mystique and the Hiding Hand,” in Great Policy Successes, ed. Mallory E. Compton and Paul ’t Hart (Oxford: Oxford University Press, 2019), 143–60.
12. e-Governance Academy, e-Governance Academy Yearbook 2023/2024 (Tallinn: e-Governance Academy, 2024), 18–24.
13. Caroline Oliveira et al., “What Does the Evidence Tell Us about Merit Principles and Government Performance?,” Public Administration 102, no. 4 (2024): 1245–63, https://doi.org/10.1111/padm.12945.
14. United Nations Department of Economic and Social Affairs, E-Government Survey 2024: Accelerating Digital Transformation for Sustainable Development (New York: United Nations, 2024), 142–45.
15. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 14 sentyabrda Birlashgan Millatlar Tashkilotining “Elektron hukumat tadqiqoti” hisobotida Oʻzbekiston respublikasining reytingini yaxshilashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”dagi PQ-308-sonli qarori. https://lex.uz/docs/-6612612
16. OECD, OECD Public Governance Reviews: Uzbekistan — Towards a More Modern, Effective and Strategic Public Administration (Paris: OECD Publishing, 2024), 41–48. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/11/oecd-public-governance-reviews-uzbekistan_65bf7710/2f36d8ec-en.pdf
17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 19.06.2025 yildagi “Davlat fuqarolik xizmatini yangi yondashuvlar asosida tashkil etish hamda professional va natijadorlikka yoʻnaltirilgan davlat xizmatchilari korpusini shakllantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-95-sonli farmoni. https://lex.uz/uz/docs/-7587464
18. OECD, OECD Public Governance Reviews: Uzbekistan — Towards a More Modern, Effective and Strategic Public Administration (Paris: OECD Publishing, 2024), 41–48. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/11/oecd-public-governance-reviews-uzbekistan_65bf7710/2f36d8ec-en.pdf